درمان پارگی و کشیدگی رباط های زانو با فیزیوتراپی و ورزش

t

رباط ها نوارهای کوتاه ساخته شده از بافت پیوندی فیبروز سخت هستند که ارتباط استخوان ها با یکدیگر را در اطراف مفصل فراهم می کنند. پارگی رباط زانو یا پیچ خوردن آن زمانی اتفاق می افتد که یکی از این رباط ها دچار آسیب شوند.

نقش اصلی رباط ها در بدن انسان محدود کردن دامنه حرکتی یک مفصل و جلوگیری از حرکت های خاص آن است. در حقیقت رباط ها امکان حرکت موثر مفصل زانو را به شکل لولا فراهم می کنند و به این ترتیب حرکت مناسب استخوان ران (فیمور) روی استخوان های ساق پا (تیبیا و فیبولا) امکان پذیر می شود. به هر حال هر گونه اختلال ایجاد شده در عملکرد این لولا (همچون وارد شدن ضربه از پهلو یا پیچ خوردن با یک پای ثابت) می تواند باعث وارد شدن آسیب به این رباط ها و پارگی یا پیچ خوردن آنها شود.

علت ها و دلایل

از علت پارگی رباط صلیبی زانو میتوان گفت که وارد شدن آسیب به رباط زانو از طریق تغییر جهت سریع با یک پای ثابت ایجاد می شود. علاوه بر این فرود آمدن ضعیف پس از پریدن در ورزش هایی مثل نت بال، بسکتبال و فوتبال نیز می تواند باعث ایجاد این مشکل شود. علاوه بر این وارد شدن فشار شدید به زانو در نتیجه عواملی مثل تکل زدن در فوتبال نیز می تواند یکی از رایج ترین دلایل پارگی رباط صلیبی زانو  و یا پارگی دیگر رباط ها باشد. در این حالت اتفاق هایی که معمولاً باعث پارگی رباط زانو می شوند، باید دارای سرعت مشخص و یا سطح نیروی خاص باشند. علاوه بر این، ضعیف شدن عضلات زانو یا عدم هماهنگی مناسب آنها می تواند شما را در معرض خطر پارگی یا کشیدگی رباط زانو قرار دهد. توجه داشته باشید که رباط های مختلف در محل مفصل زانو به شرح زیر وجود دارند:

  • رباط صلیبی قدامی (ACL)
  • رباط صلیبی خلفی (PCL)
  • رباط طرفی داخلی (MCL)
  • رباط طرفی خارجی (LCL)

علائم و نشانه ها

آسیب دیدگی رباط معمولاً باعث درد و ناپایداری مفصل زانو می شود که با احساس خالی کردن زانو همراه است. مقدار درد و ناپایداری رباط زانو بستگی به میزان آسیب دیدگی یا کشیدگی و پارگی آن دارد. در شرایط که این مشکل خفیف باشد (آسیب دیدگی درجه 1)، رباط ممکن است دچار کشیدگی شود، اما این کشیدگی باعث پارگی تاندون زانو و رباط نمی شود. آسیب دیدگی درجه 1 باعث صدمه دیدن رباط در محل مفصل می شود، اما ناپایداری کمی برای بیمار به همراه دارد، زیرا بخش عمده ساختار رباط دست نخورده و سالم باقی می ماند. هر چند در این حالت ممکن است مفصل دچار آسیب یا التهاب قابل توجه نشود، این نوع آسیب می تواند ریسک تکرار آسیب دیدگی در محل مفصل زانو را افزایش دهد.

هنگامی که آسیب دیدگی ملایم باشد (آسیب دیدگی درجه 2)، رباط تا حدودی دچار پارگی می شود. در این شرایط معمولاً مقداری درد در هنگام وارد شدن آسیب احساس شده و ناپایداری خفیف در محل مفصل ایجاد می شود. به این ترتیب بیمار از خالی شدن مفصل پا شکایت می کند. ایجاد ورم و کبودی در این حالت شرایطی عادی محسوب می شود و حرکت های مفصل معمولاً با درد و سختی همراه است.

هنگامی که آسیب دیدگی شدید باشد (آسیب دیدگی درجه 3)، رباط بطور کامل پاره می شود و در اصطلاح دچار از هم گسیختگی می گردد. از علائم پارگی رباط صلیبی زانو و علامت اصلی این نوع آسیب دیدگی ایجاد ناپایداری در محل مفصل است. در ابتدا این نوع آسیب با درد در محل مفصل همراه است، اما در ادامه این شرایط باعث درد محدود در محل می شود، زیرا تمام رشته های تشکیل دهنده رباط در زمان وارد شدن آسیب پاره شده است. علاوه بر این در این شرایط اغلب ورم و خون ریزی در زیر پوست فرد مشاهده می شود. در نتیجه این آسیب دیدگی، مفصل ناپایدار شده و توانایی تحمل وزن بیمار را نخواهد داشت.

 مدت زمان مورد نیاز درمان

درمان پارگی رباط بستگی به نوع آسیب وارد شده و شدت آسیب دیدگی دارد. در صورتی که آسیب دیدگی درجه 1 در رباط ایجاد شود، مشکل معمولاً در طول چند هفته درمان می شود. حداکثر بهبود در این حالت پس از شش هفته اتفاق می افتد و در این زمان رشته های رباط بطور کامل بالغ شده و درمان می شوند. بهترین راهکار برای درمان پارگی رباط صلیبی زانو استراحت، یخ گذاشتن بر روی محل آسیب دیدگی، و استفاده از بعضی دارو های ضد التهاب است. روش های فیزیوتراپی می تواند به تسریع فرآیند بهبود با استفاده از تکنیک های مثل بستن محل وارد شدن آسیب، الکترو درمانی، ماساژ، تمرین های تقویتی و حرکت کمک کند. لازم به ذکر است با استفاده از این روش ها می توان از پارگی بعدی احتمالی رباط زانو نیز پیش گیری کرد.

هنگامی که آسیب دیدگی درجه 2 در رباط ایجاد شده باشد، مهم است که از فرآیند بهبود رشته های تشکیل دهنده رباط با استفاده از یک بریس یا سایر ابزارهای محافظ حمایت شود. این روش می تواند به کاهش درد ایجاد شده به خاطر کشیده شدن رباط در طول دوره درمان کمک موثر کند. هنگامی که مفصل به وضعیت با ثبات برسد و دیگر درد در محل مفصل وجود نداشته باشد، فرد می تواند فعالیت های ورزشی خود را مجدداً آغاز کند. این دوره بهبود ممکن است به شش هفته زمان نیاز داشته باشد. فیزیوتراپی می تواند به تسریع فرآیند بهبود با استفاده از تکنیک هایی مثل بستن محل آسیب دیده، الکترو درمانی، ماساژ، تمرین های تقویتی و حرکت مفاصل کمک کند. استفاده از این روش ها می تواند به پیش گیری از پارگی بعدی رباط و بازگشت سریع فرد به حالت عادی قبل از وارد شدن آسیب، کمک موثر نماید.

هنگامی که آسیب دیدگی نوع 3 ایجاد شود، به علت اینکه زانو دیگر امکان فعالیت عادی مشابه لولا را ندارد، نیاز به حفاظت از زانو با استفاده از یک بریس خارجی وجود دارد. در این حالت با توجه به وضعیت رباط آسیب دیده، ممکن است امکان درمان رباط وجود نداشته باشد و به این ترتیب نیاز به استفاده از عمل جراحی برای درمان آسیب ایجاد شود. هدف از روش های درمانی محافظه کارانه (در صورت مناسب بودن)، ایجاد امکان بهبود رباط و بازگشت تدریجی آن به وضعیت عادی است. این سطح از آسیب دیدگی می تواند باعث شود فرد برای حداقل 2 تا 3 ماه از فعالیت های ورزشی دور شود و در صورتی که نیاز به عمل جراحی برای درمان بیمار وجود داشته باشد، این دوره زمانی تا 12 ماه نیز ممکن است ادامه پیدا کند. واضح است که در اینگونه موارد لازم است از خدمات حرفه ای برای درمان آسیب دیدگی بهره گرفت.

 

بهترین راه برای اجتناب از انجام عمل جراحی استفاده از یک برنامه جامع توانبخشی زانو در کلینیک فیزیوتراپی است که شامل تقویت پاها، بهبود وضعیت حرکتی عضلات و حفظ سطح تعادل، به علاوه بهبود سطح عملکرد  مفاصل در فعالیت های ورزشی خاص می باشد.در کلینیک فیزیوتراپی بازتوان از برنامه های توانبخشی طراحی شده برای درمان پارگی رباط زانوی بیمارانی استفاده می شود که تمایل به استفاده از عمل جراحی ندارند یا قصد دارند تا حد ممکن استفاده از این روش درمانی را به تاخیر اندازند.

درمان با فیزیوتراپی

متخصص فیزیوتراپی می تواند وضعیت زانوی شما را بررسی کرده و به این ترتیب، نوع، مقدار و دلیل ایجاد آسیب دیدگی زانو را مشخص کند و به این ترتیب شما را به یک پزشک متخصص معرفی کرده یا داروهای لازم را در صورت نیاز برای شما تجویز نماید. درمان های اولیه در این حالت می توانند باعث کاهش درد و ورم ایجاد شده در محل آسیب دیدگی شوند. این درمان ها می توانند شامل موارد زیر باشند:

  • استفاده از ماساژ و تکنیک های حرکتی برای بهبود حرکت های مفصل زانو
  • انجام حرکت های ورزشی برای بهبود قدرت زانو و سایر عضلات پایین تنه که ممکن است عملکرد آنها با مشکل شما ارتباط داشته باشد
  • بستن عضو آسیب دیده به منظور پایدار کردن مفصل زانو و بهبود عملکرد عضلات پشتیبان آن
  • تحریک الکتریکی برای کاهش ورم و درد ناشی از آسیب دیدگی

هر چند مدت زمان ریکاوری در بین بیماران متفاوت است، آسیب دیدگی های جزئی در طول چهار تا شش هفته بهبود پیدا می کنند. آسیب دیدگی های ملایم می بایست با استفاده از برنامه های توان بخشی در طول مدت 2 ماه درمان شوند و آسیب دیدگی های شدید به سه ماه زمان برای درمان نیاز دارند. بیمارانی که پس از گذشت سه ماه هنوز در ارتباط با زانوی خود مشکل داشته باشند، می بایست لزوم انجام عمل جراحی را برای درمان مشکل خود مورد توجه قرار دهند.

درمان های مورد استفاده در فیزیوتراپی دارای اهداف اصلی زیر هستند:

  • کاهش درد و التهاب
  • عادی کردن دامنه حرکت مفصل زانو
  • تقویت عضلات چهار سر ران و عضله زرد پی
  • تقویت عضلات پایین تنه: عضلات ساق پا، ران و لگن
  • بهبود هماهنگی اجزای پاتلوفمورال (کشکک زانو)
  • بهبود وضعیت حرکتی ، چالاکی و تعادل عضلات
  • بهبود تکنیک و عملکرد عضلات در فعالیت هایی مثل راه رفتن، دویدن، چمباتمه زدن، پریدن و فرود آمدن پس از آن
  • حداقل کردن احتمال بروز آسیب دیدگی مجدد

ورزش و حرکت های اصلاحی

در ادامه چندین حرکت فیزیوتراپی که می تواند تاثیر زیادی بر فرآیند بهبود آسیب دیدگی و پارگی رباط زانو داشته باشد، توضیح داده شده است.

تمرین 1

1

به پشت خود بر روی زمین دراز بکشید. هر دو زانوی خود را خم کرده و قوزک خود را مستقیم در راستای زانوهای خود قرار داده و پای خود را صاف کنید. بازوهای خود را در طول بدن خود صاف کنید و کف دست ها را بر روی سمت زمین قرار دهید. بطور همزمان به کف پاهای خود فشار وارد کرده و لگن خود را از روی زمین بلند کنید. تیغه شانه های خود را به سمت یکدیگر جمع کرده و به سمت زیر کمر خود حرکت دهید. حال سینه خود را به سمت چانه حرکت دهید. ران خود را به سمت داخل و پایین بچرخانید. زانوهای خود را در تمام مدت تمرین در راستای قوزک پا نگه دارید. این وضعیت را برای 20 ثانیه حفظ کنید و هر روز 10 ثانیه به این مدت اضافه کنید تا این زمان به یک دقیقه برسد. سپس این حرکت را برای مدت دو دقیقه انجام دهید.

تمرین 2

2

بر روی پشت خود دراز کشیده و بازوهای خود را به حالت پشتیبان بدن روی زمین قرار دهید. پای چپ خود را خم کرده و کف آن را بر روی زمین قرار دهید. در حالتی که پای خود را صاف نگه می دارید، پای راست را تا ارتفاع زانوی پای چپ به مقداری بلند کنید که مطمئن شوید عضله چهار سر ران (عضلات بالای ران) به استخوان ران محکم شده است. پای خود را تا یک اینچ به زمین نزدیک کرده و سپس مجدداً آن را از روی زمین بلند کنید. این حرکت را برای 25 بار تکرار کنید و در بار آخر این وضعیت را برای 10 ثانیه حفظ کنید. تعداد دفعات انجام این حرکت را هر روز 10 مرتبه تا زمانی اضافه کنید که به تعداد 50 بار بلند کردن پا با حفظ وضعیت برای 1 دقیقه در حرکت آخر برای هر پا برسید.

تمرین 3

3

در حالت ایستاده قرار گرفته و انگشتان پا را به سمت جلو و دست ها را روی ران خود قرار دهید. زانوی راست خود را تا ارتفاع ران بالا بیاورید. ران راست خود را محکم کرده و کف پای خود را بر روی ماهیچه ساق پای چپ قرار دهید (قوزک پای خود را به صورتی قرار دهید که امکان نگه داشتن پا در محل ران وجود داشته باشد). در صورتی که رباط طرفی داخلی دچار پارگی شده باشد، احتمالاً شما نمی توانید این وضعیت را برای مدت زمان مناسب حفظ کنید. به هر حال با گذشت زمان انجام این حرکت برای شما ساده خواهد شد و امکان حفظ این شرایط بطور کامل به چند ماه زمان نیاز دارد. هنگام انجام این حرکت نگاه خود را به یک نقطه مشخص معطوف کنید. این وضعیت را برای مدت 5 بار نفس کشیدن حفظ کنید و سپس آن را به 10 بار نفس کشیدن افزایش داده و در نهایت به یک دقیقه برسانید. این حرکت را با پای چپ خود تکرار نمایید.

تمرین 4

4

در حالت دراز کش به صورتی قرار بگیرید که پاهای شما بر روی یک دیوار قرار بگیرد. قوزک پاهای خود را از روی یکدیگر عبور داده و زانوها را خم کنید. پاشنه پاهای خود را به سمت بالا و پایین دیوار در حالت بین خم شدن و باز شدن حرکت دهید. این حرکت را 3 مرتبه و برای هر مرتبه 20 بار تکرار کنید. وضعیت قرارگیری قوزک پاها بر روی یکدیگر را عوض کرده و مجدداً این حرکت را انجام دهید.

تمرین 5

5

در حالت نشسته به صورتی قرار بگیرید که پاها در جلوی شما به صورت صاف قرار گیرند. شانه های خود را در راستای کمر و ستون فقرات خود قرار دهید. به آرامی دست ها را به سمت زمین فشار داده و عضلات چهار سر ران را به استخوان ران نزدیک کنید. عضلات را به حالت عادی خود باز گردانده و آزاد کنید. این حرکت را برای 3 مرتبه و در هر مرتبه 20 بار تکرار کنید.

تمرین 6

7

در حالت ایستاده به صورتی قرار گیرید که پاهای شما کنار هم باشد. دست های خود را بر روی ران ها قرار دهید. پای چپ خود را یک قدم به سمت عقب به میزانی حرکت دهید که خم شدن پای راست باعث قرار رفتن زانو در راستای قوزک پا شود. پای خود را صاف کرده و زانوی پای راست خود را به آرامی خم کنید. این حرکت را 10 بار تکرار کنید و با عوض کردن پاها برای 3 مرتبه تکرار نمایید.